Yoga Vasishtha › Book 7 · Nirvāṇa II › Chapter 209
Nirvāṇa II, Chapter 209निर्वाण प्रकरण · सर्ग २०९
Book 7 of the Yoga Vasishtha, chapter 209 — 38 verses in Sanskrit, Devanagari and IAST, with a plain English and Hindi translation of every verse.
योग वासिष्ठ, निर्वाण प्रकरण, अध्याय 209 — हर श्लोक मूल संस्कृत में, साथ में सरल हिन्दी अर्थ और अंग्रेज़ी अनुवाद।
The English and Hindi are machine translations, not yet reviewed by a scholar. हिन्दी और अंग्रेज़ी मशीन-अनुवाद हैं, किसी विद्वान ने अभी जाँचे नहीं हैं। How they are made ये कैसे बने
Verse by verse श्लोक-दर-श्लोक Side by side साथ-साथ Sanskrit only केवल संस्कृत
Show दिखाएँ
IAST English हिन्दी Mitra 1891
हिन्दी पहले English पहले
A− A+
Focus एकांत
1 7.209.1 श्रीवसिष्ठ उवाच । एकस्य जीवितं पुंसः सुहृदा मरणं द्विषा । मृत्वार्थितं प्रयागादौ क्षेत्रे यत्तदिदं श्रृणु ॥ १ ॥
śrīvasiṣṭha uvāca | ekasya jīvitaṃ puṃsaḥ suhṛdā maraṇaṃ dviṣā | mṛtvārthitaṃ prayāgādau kṣetre yattadidaṃ śṛṇu || 1 ||
Vasishtha said: Listen to this, the life of one person is the death of a friend and the death of an enemy. What is desired for death in sacred places like Prayag, etc., that is this.
वसिष्ठ ने कहा: सुनो, एक व्यक्ति का जीवन एक मित्र की मृत्यु और एक शत्रु की मृत्यु है। प्रयाग जैसे पवित्र स्थानों में जो मृत्यु के लिए चाहिए, वह यही है।
2 7.209.2 क्षेत्राणामर्थधर्माणां सर्वेषां प्रति तं फलम् । ब्रह्मणा कल्पितं सर्गे स्वके संकल्पपत्तने ॥ २ ॥
kṣetrāṇāmarthadharmāṇāṃ sarveṣāṃ prati taṃ phalaṃ | brahmaṇā kalpitaṃ sarge svake saṃkalpapattane || 2 ||
The fruits of all sacred places and their respective dharmas are ordained by Brahma in the creation according to his own will.
सभी पवित्र स्थानों और उनके धर्मों के फल ब्रह्मा द्वारा सृष्टि में अपनी इच्छा के अनुसार निर्धारित किए गए हैं।
3 7.209.3 यत्र पुण्यं यदर्थं च क्षेत्रं ताभ्यां तथा कृतम् । यदि तद्विनियोज्यस्य तस्योन्नमति निष्कृतात् ॥ ३ ॥
yatra puṇyaṃ yadarthaṃ ca kṣetraṃ tābhyāṃ tathā kṛtam | yadi tadviniyojyasya tasyonnamati niṣkṛtāt || 3 ||
Where there is merit and purpose, the sacred place is made accordingly. If it is to be assigned, it rises from expiation.
जहाँ पुण्य और उद्देश्य है, वहाँ पवित्र स्थान उसी प्रकार बनाया जाता है। यदि यह सौंपा जाना है, तो यह प्रायश्चित से उठता है।
4 7.209.4 तत्तस्मान्महतः पापाद्भागमेनोखिलं च वा । चितिशक्त्यात्म तत्पुण्यं परिभ्राम्योपशाम्यति ॥ ४ ॥
tattasmānmahataḥ pāpādbhāgamenokhilaṃ ca vā | citiśaktyātma tatpuṇyaṃ paribhrāmyopaśāmyati || 4 ||
Therefore, from that great sin, a part or the whole, by the power of consciousness, that merit wanders and then subsides.
इसलिए, उस महान पाप से, एक भाग या पूरा, चेतना की शक्ति से, वह पुण्य भटकता है और फिर शांत हो जाता है।
5 7.209.5 विनेयपापमल्पं चेत्क्षेत्रधर्मोऽधिकस्ततः । तत्पापं नाशयित्वा तच्छब्द एव विवल्गति ॥ ५ ॥
vineyapāpamalpaṃ cetkṣetradharmo'dhikastataḥ | tatpāpaṃ nāśayitvā taçchabda eva vivalgati || 5 ||
If the sin to be removed is small and the dharma of the sacred place is greater, then that sin is destroyed and it merges into that sound.
यदि दूर करने के लिए पाप छोटा है और पवित्र स्थान का धर्म अधिक है, तो वह पाप नष्ट हो जाता है और वह उस ध्वनि में विलीन हो जाता है।
6 7.209.6 क्षेत्रधर्मेण तेनास्य विनेयस्य महीपते । द्वे शरीरे विदौ सम्यक्कचतः प्रतिभात्मिके ॥ ६ ॥
kṣetradharmeṇa tenāsya vineyasya mahīpate | dve śarīre vidau samyakkacataḥ pratibhātmike || 6 ||
O king, by the duty of the field, the two bodies of the one to be disciplined are properly known by the intelligence.
हे राजन्, क्षेत्र के धर्म से, जिसकी शिक्षा करनी है, उसके दो शरीर बुद्धि द्वारा ठीक से जाने जाते हैं।
7 7.209.7 इत्येवमादिपापानां पुण्यानां च फलं महत् । ब्रह्मसंकल्पकचितं यथा यद्यत्तथैव तत् ॥ ७ ॥
ityevamādipāpānāṃ puṇyānāṃ ca phalaṃ mahat | brahmasaṃkalpakacitaṃ yathā yadyattathaiva tat || 7 ||
Thus, the great fruit of sins and virtues is created by the will of Brahma, exactly as it is.
इस प्रकार, पापों और पुण्यों का महान फल ब्रह्मा की इच्छा से बनाया जाता है, जैसा कि वह है।
8 7.209.8 ब्रह्मोच्यतेऽसौ चिद्धातुः सोऽब्जजाद्यहमादि च । स यथास्ते तथा तत्तत्तस्य संकल्पनं जगत् ॥ ८ ॥
brahmocyate'sau ciddhātuḥ so'bjajādyahamādi ca | sa yathāste tathā tattattasya saṃkalpanaṃ jagat || 8 ||
Brahma is said to be the element of consciousness, the first born, the beginning of 'I'. As he is, so is the world created by his will.
ब्रह्मा चेतना का तत्व कहा जाता है, प्रथम जन्म, 'मैं' की शुरुआत। जैसा वह है, वैसा ही उसकी इच्छा से बना हुआ जगत है।
9 7.209.9 प्रतिभैव विनेयस्य क्षेत्रपुण्येन तादृशी । तथैवोदेति सा धातुर्विपरीतवतो यथा ॥ ९ ॥
pratibhaiva vineyasya kṣetrapuṇyena tādṛśī | tathaivodeti sā dhāturyviparītavato yathā || 9 ||
The intelligence of the one to be disciplined arises exactly according to the merit of the field. It manifests in the same way as the opposite.
जिसकी शिक्षा करनी है, उसकी बुद्धि क्षेत्र के पुण्य के अनुसार उत्पन्न होती है। वह विपरीत की तरह ही प्रकट होती है।
10 7.209.10 एकात्मनाहमद्यैष मृतोऽमी मम बन्धवः । रुदन्तीमे परं लोकं प्राप्तोऽयमहमेककः ॥ १० ॥
ekātmanāhamadyaiṣa mṛto'mī mama bandhavāḥ | rudantīme paraṃ lokaṃ prāpto'yamahamekakaḥ || 10 ||
With one soul, I am this today, I am dead, these are my relatives, they are crying, I have attained the other world, I am alone.
एक आत्मा के साथ, मैं आज यह हूँ, मैं मर गया हूँ, ये मेरे रिश्तेदार हैं, वे रो रहे हैं, मैंने दूसरी दुनिया प्राप्त कर ली है, मैं अकेला हूँ।
11 7.209.11 बन्धूनामपि तत्रैव तदैवास्य तथैव च प्रतिभा तादृशैवेति धातुक्षोभवतामिव ॥ ११ ॥
bandhūnāmapi tatraiva tadaivāsya tathaiva ca pratibhā tādṛśaiva iti dhātukṣobhavatāmiva || 11 ||
Even among relatives, one's intelligence is perceived in the same manner as it is, just as the qualities of elements are perceived.
भाई-बंद में भी वही समझ होती है जैसी है और धातु के गुणों की तरह ही होती है।
12 7.209.12 अत्युग्रैः पुण्यपापैः स्वैर्वा महात्मभिरीक्षिते लक्ष्याण्यप्यन्यथा सन्ति नृणां चित्कल्पनावशात् ॥ १२ ॥
atyugraiḥ puṇyapāpaiḥ svairvā mahātmabhirīkṣite lakṣyāṇyapyanyathā santi nṛṇāṃ citkalpanāvaśāt || 12 ||
Even the most virtuous and sinful deeds are perceived differently by great souls due to the imaginative power of humans.
महान आत्माओं द्वारा देखे गए पुण्य और पाप के कार्य भी मनुष्यों की कल्पना शक्ति के कारण अलग-अलग दिखाई देते हैं।
13 7.209.13 अचेतनं शवीभूतं तेऽपि पश्यन्ति तं मृतम् रुदन्ति तं च दहने क्षिपन्ति सह बान्धवैः ॥ १३ ॥
acetanaṃ śavībhūtaṃ teapi paśyanti taṃ mṛtam rudanti taṃ ca dahane kṣipanti saha bāndhavaiḥ || 13 ||
Even they see the lifeless body as dead, cry for it, and cast it into the funeral pyre along with relatives.
वे भी निर्जीव शरीर को मृत देखते हैं, उसके लिए रोते हैं, और उसे भाई-बंदों के साथ चिता में डालते हैं।
14 7.209.14 विनेयः स यथान्येन संविद्रूपेण देहिनाऽजरामरणमात्मानं वेत्ति स्थितमदुःखितम् ॥ १४ ॥
vineyaḥ sa yathānyena saṃvidrūpeṇa dehinā'jarāmaraṇamātmānaṃ vetti sthitamaduḥkhitam || 14 ||
He should be disciplined by another in the form of consciousness, the embodied one knows the self as free from old age and death, and as steady and free from sorrow.
उसे दूसरे रूप में विनम्र होना चाहिए, शरीरधारी आत्मा को बुढ़ापे और मृत्यु से मुक्त, स्थिर और दुःख से मुक्त जानता है।
15 7.209.15 यथास्थितेन देहेन वेत्त्यसौ जीवितस्थितम् मृतिं त्वदृश्येनान्येन क्षेत्रपुण्यविदेरितः ॥ १५ ॥
yathāsthitena dehena vettiyasau jīvitasthitam mṛtiṃ tvadṛśyenānyena kṣetrapuṇyavidēritaḥ || 15 ||
One knows the state of life through the body as it is, and death through another, invisible, guided by the merit of the field.
कोई जीवन की स्थिति को शरीर के माध्यम से जानता है, जैसा है, और मृत्यु को दूसरे, अदृश्य, क्षेत्र के पुण्य द्वारा मार्गदर्शित होता है।
16 7.209.16 आविला संविदा संविच्छून्यया वेद्यते क्षणात् । न हि सन्नद्धगात्रस्य क्लेशोऽसन्नद्धमेदने ॥ १६ ॥
āvilā saṃvidā saṃvicchūnyayā vedyate kṣaṇāt | na hi sannaddhagātrasya kleśo'sannaddhamedane || 16 ||
The consciousness that is free from the sense of 'I' is realized in an instant | There is no suffering for the one whose body is not bound, in the unbound mind
जो चेतना 'मैं' के भाव से मुक्त है, वह क्षणभर में जानी जाती है | जिसका शरीर बंधनमुक्त है, उसके लिए असंयत मन में कोई क्लेश नहीं है
17 7.209.17 पश्यन्ति बन्धवोऽप्येनं तथैवामरतां गतम्द्वयमित्येष लभते जीवितं मरणं समम् ॥ १७ ॥
paśyanti bandhavo'pyenaṃ tathaivāmaratāṃ gatamdvayamityeṣa labhate jīvitaṃ maraṇaṃ samam || 17 ||
Even his relatives see him as having attained immortality. Thus, he gains life and death equally.
उसके रिश्तेदार भी उसे अमरता प्राप्त करने वाला देखते हैं। इस प्रकार, वह जीवन और मृत्यु को समान रूप से प्राप्त करता है।
18 7.209.18 इदमप्रतिघारम्भं भ्रान्तिमात्रं जगत्त्रयम् । न संभवति को नाम भ्रान्तौ भ्रान्तिविपर्ययः ॥ १८ ॥
idamapratighārambhaṃ bhrāntimātraṃ jagattrayam | na saṃbhavati ko nāma bhrāntau bhrāntiviparyayaḥ || 18 ||
This world is merely an illusion, without any real substance | There is no one who can be deluded by illusion
यह संसार केवल एक भ्रम है, जिसमें कोई वास्तविक सत्ता नहीं है | भ्रम में कोई भी भ्रमित नहीं हो सकता
19 7.209.19 संकल्पस्वप्नपुरयोर्या भ्रान्तिरनुभूयते । ततोऽधिकोऽयं न न्यूनाज्जाग्रत्स्वप्नेऽनुभूयते ॥ १९ ॥
saṃkalpasvapnapurayoryā bhrāntiranubhūyate | tato'dhiko'yaṃ na nyūnājjāgratsvapne'nubhūyate || 19 ||
The illusion experienced in the dream state is neither greater nor lesser than that experienced in the waking state
स्वप्न अवस्था में अनुभव की गई भ्रांति जाग्रत अवस्था में अनुभव की गई भ्रांति से न तो अधिक है न ही कम
20 7.209.20 राजोवाच । धर्माधर्मौ कथं ब्रह्मन्कारणं देहसंविदः । तस्यामूर्तौ कथं चैको द्विशरीरत्वमृच्छति ॥ २० ॥
rājovāca | dharmādharmau kathaṃ brahman kāraṇaṃ dehasaṃvidaḥ | tasyāmūrtau kathaṃ caiko dviśarīratvamṛcchati || 20 ||
The king said: O Brahman, how are virtue and vice the cause of bodily consciousness? How does one attain a dual body in that formless state?
राजा ने कहा: हे ब्रह्मन्, पुण्य और पाप शरीर की चेतना का कारण कैसे हैं? उस निराकार अवस्था में एक व्यक्ति द्विशरीरता कैसे प्राप्त करता है?
21 7.209.21 श्रीवसिष्ठ उवाच । संकल्पनगरे ब्राह्मे जगत्यस्मिन्महामते । किं नाम नो संभवति सत्यं वाप्यसमञ्जसम् ॥ २१ ॥
śrīvasiṣṭha uvāca | saṃkalpanagare brāhme jagatyasminmahāmate | kiṃ nāma no saṃbhavati satyaṃ vāpyasamañjasam || 21 ||
Śrīvasiṣṭha said: In this great universe, which is the city of imagination, what is there that is true or false?
श्रीवसिष्ठ ने कहा: इस महान ब्रह्माण्ड में, जो कि कल्पना का नगर है, क्या ऐसा कुछ है जो सत्य हो या असत्य?
22 7.209.22 यथैव संकल्पपुरे यन्न संभवतीह हि । तन्नास्त्येव तदेतस्मिन्किं वाऽस्तु ब्रह्मकल्पने ॥ २२ ॥
yathaiva saṃkalpapure yann na saṃbhavatīha hi | tannāstyeva tadetasminkiṃ vā'stu brahmakalpane || 22 ||
Just as whatever does not exist in the city of imagination does not exist here, what is there in this Brahman's imagination?
जैसे कल्पना के नगर में जो कुछ नहीं है, वह यहाँ भी नहीं है, तो ब्रह्मा की कल्पना में क्या है?
23 7.209.23 स्वप्नसंकल्पपुरयोरेको गच्छति लक्षताम् । तथा चैकैव चित्स्वप्ने सेनात्वमुपगच्छति ॥ २३ ॥
svapnasankalpapurayoreko gacchati lakṣatām | tathā caikaiava cit svapne sēnātvamupagacchati || 23 ||
Just as one goes to the city of imagination in a dream, so too in a dream, the consciousness alone becomes an army.
जैसे स्वप्न में कोई कल्पना के नगर में जाता है, वैसे ही स्वप्न में चेतना ही एक सेना बन जाती है।
24 7.209.24 सहस्राण्येकतां यान्ति तथा सैव सुषुप्तकम् । अन्यथा स्वप्नसंकल्पसेनानुभवसंस्मृतौ ॥ २४ ॥
sahasrāṇyekatāṃ yānti tathā saiva suṣuptakam | anyathā svapnasankalpasenānubhavasaṃsmṛtau || 24 ||
Thousands become one, and so does that in deep sleep. Otherwise, the experience and memory of the dream army are different.
हजारों एक बन जाते हैं, और वही गहरी नींद में होता है। अन्यथा, स्वप्न सेना का अनुभव और स्मृति अलग-अलग होती है।
25 7.209.25 संकल्पस्वप्नपुरयोरिति को नानुभूतवान् । संविदाकाशमात्रेऽस्मिञ्जगत्यनुभवात्मनि ॥ २५ ॥
saṃkalpasvapnapurayoriti ko nānubhūtavān | saṃvidākāśamātre'smiñjagatyānubhavātmani || 25 ||
Who has not experienced the city of imagination and dreams in this world, which is the essence of consciousness?
कौन नहीं अनुभव कर चुका है कल्पना और स्वप्न के नगर का इस जगत में, जो चेतना का सार है?
26 7.209.26 तस्मादस्मिंश्चिदाकाशसंकल्पे जगदात्मनि । न संभवति किं नाम तत्संभवति वापि किम् ॥ २६ ॥
tasmādasmim̐ścidākāśasaṃkalpe jagadātmani | na saṃbhavati kiṃ nāma tatsaṃbhavati vāpi kim || 26 ||
Therefore, in this space of consciousness, which is the essence of the universe, nothing exists or does not exist.
इसलिए, इस चिदाकाश संकल्प में, जो जगत का आत्मा है, कुछ भी नहीं है या कुछ भी नहीं होता है।
27 7.209.27 एवमेवमियं भ्रान्तिर्भाति भास्वन्नभोमयम् । नेह किंचन सन्नासन्न वाऽऽसदिह किंचन ॥ २७ ॥
evamevamiyaṃ bhrāntirbhāti bhāsvannabhomayam | neha kiṃcana sannāsanna vā'sadih kiṃcana || 27 ||
Thus, this delusion appears as a shining sky, but here there is nothing real or unreal.
इस प्रकार, यह भ्रम एक चमकीले आकाश के रूप में दिखाई देता है, लेकिन यहाँ कुछ भी सत्य या असत्य नहीं है।
28 7.209.28 यथानुभूयते यद्यत्तत्तथा तत्त्वदर्शिनः । प्रबुद्धस्यात्र किं नाम तत्स एवाङ्गतेत्यलम् ॥ २८ ॥
yathānubhūyate yadyattattathā tattvadarśinaḥ | prabuddhasyātra kiṃ nāma tatsa evāṅgatetyalam || 28 ||
Whatever is experienced, that is as it is for the seer of truth. What is the name of that for the awakened one here? That is enough.
जो भी अनुभव किया जाता है, वह सत्य दर्शक के लिए वैसा ही है। यहाँ जागृत व्यक्ति के लिए उसका नाम क्या है? वह पर्याप्त है।
29 7.209.29 इह चेद्विहितो धर्मस्तत्स्वर्गेऽमृतपर्वताः । स्थिता इतीह संकल्पे कस्मान्न प्राप्तवान्गिरीन् ॥ २९ ॥
iha cedvihito dharmastatsvarge'mṛtaparvatāḥ | sthitā itīha saṃkalpe kasmānna prāptavāngirīn || 29 ||
If righteousness is ordained here, then in that heaven, the immortal mountains stand. Why has one not attained the mountains in this resolve?
यदि यहाँ धर्म विहित है, तो उस स्वर्ग में, अमृत पर्वत स्थित हैं। इस संकल्प में क्यों नहीं पर्वतों को प्राप्त हुआ है?
30 7.209.30 इह यत्क्रियते कर्म तत्परत्रोपभुज्यते । इतीह संकल्पपुरे सर्वमेवासमञ्जसम् ॥ ३० ॥
iha yatkriyate karma tatparatropabhujyate | itīha saṃkalpapure sarvamevāsamañjasam || 30 ||
Whatever action is performed here, that is enjoyed in the hereafter. Thus, in this city of resolve, everything is inconsistent.
यहाँ जो कर्म किया जाता है, वह परलोक में भोगा जाता है। इसलिए, इस संकल्प नगर में, सभी कुछ असमंजस है।
31 7.209.31 यदि स्यात्सुस्थिरं किंचिद्वस्तु तद्दृश्यको भवेत्। न्याय एषोऽखिलः किंतु संवित्त्वात्स्वस्वकं स्थितः ॥ ३१ ॥
yadi syātsusthiraṃ kiṃcidvastu taddṛśyako bhavet| nyāya eṣo'khilaḥ kiṃtu saṃvittvātsvasvakaṃ sthitaḥ || 31 ||
If there is any stable object, it becomes visible| This is the complete principle, however, it remains in its own nature due to consciousness
अगर कोई स्थिर वस्तु हो तो वह दृश्य बन जाती है| यह पूरा नियम है, फिर भी, यह चेतना के कारण अपने स्वभाव में रहता है
32 7.209.32 इत्येष कथितो न्यायः सिद्धास्वनुभवस्ततः। यतो जगन्ति संकल्पश्चितो ब्रह्मस्वरूपतः ॥ ३२ ॥
ityeṣa kathito nyāyaḥ siddhāsvanubhavastataḥ| yato jaganti saṃkalpaścito brahmasvarūpataḥ || 32 ||
Thus, this principle is explained, and from that, the experience of the perfect ones arises| Because the world is a thought, conscious of the nature of Brahman
इस प्रकार, यह नियम समझाया गया है, और उससे सिद्धों का अनुभव उत्पन्न होता है| क्योंकि जगत एक विचार है, ब्रह्म के स्वरूप का चेतन
33 7.209.33 इव संकल्पनगरे नास्त्येवासंभवो यथा। सर्वार्थानां तथा ब्राह्मे संकल्पे नास्त्यसंभवः ॥ ३३ ॥
iva saṃkalpanagare nāstyevāsaṃbhavaḥ yathā| sarvārthānāṃ tathā brāhme saṃkalpe nāstyasaṃbhavaḥ || 33 ||
Just as in the city of imagination, there is no impossibility| Similarly, in the divine thought, there is no impossibility for all purposes
जैसे कि कल्पना के नगर में, कोई असंभव नहीं है| उसी प्रकार, ब्रह्म के विचार में, सभी उद्देश्यों के लिए कोई असंभव नहीं है
34 7.209.34 यद्यथा कल्पितं तत्र यावत्संकल्पमेव तत्। स्वभावेन तथैवास्ति यतस्तत्संनिवेशवत् ॥ ३४ ॥
yadyathā kalpitaṃ tatra yāvatsaṃkalpameva tat| svabhāvena tathaivāsti yatastatsaṃniveśavat || 34 ||
Whatever is imagined there, it exists as long as the thought| It exists in that very nature because it is established in that way
जो कुछ भी वहाँ कल्पित है, वह तब तक मौजूद है जब तक विचार है| यह उसी स्वभाव में मौजूद है क्योंकि यह उसी तरह से स्थापित है
35 7.209.35 ततः संप्रेक्षणमिह संकरो न प्रवर्तते। विनान्यच्चित्प्रयत्नेन भवत्यर्थस्तु नान्यथा ॥ ३५ ॥
tataḥ saṃprekṣaṇamih saṃkaro na pravartate| vinānyaccitprayatnena bhavatyarthastu nānyathā || 35 ||
Therefore, here, the observation does not cause confusion| Without the effort of another consciousness, the meaning does not arise otherwise
इसलिए, यहाँ, observation भ्रम नहीं पैदा करता| दूसरी चेतना के प्रयास के बिना, अर्थ दूसरे तरीके से नहीं उत्पन्न होता
36 7.209.36 आकल्पमजसंकल्पे यथा भातं जगत्स्थितम् । पुनरन्येन संकल्परूपेणान्यदुपैष्यति ॥ ३६ ॥
ākalpamajasaṃkalpe yathā bhātaṃ jagatsthitam | punaranyena saṃkalparūpeṇānyadupaiṣyati || 36 ||
Just as the world appears to be established in the beginning of a creation, it will again appear in another form by another resolution.
जैसे सृष्टि के आरंभ में संसार स्थापित होता है, वैसे ही दूसरे संकल्प के रूप में फिर से अन्य रूप में प्रकट होगा।
37 7.209.37 संकल्पात्म स्वयं भाति कल्पे कल्पे जगत्तथा । प्रतिजीवं चितिस्वप्ने स्वप्ने स्वाप्नपुरं यथा ॥ ३७ ॥
saṃkalpātma svayaṃ bhāti kalpe kalpe jagattathā | pratijīvaṃ citisvapne svapne svāpnpuraṃ yathā || 37 ||
The self-resolution appears by itself in every creation, just as in every dream, the dream city appears to each individual.
स्वयं संकल्प हर सृष्टि में प्रकट होता है, जैसे हर स्वप्न में स्वप्न नगर प्रत्येक जीव को प्रकट होता है।
38 7.209.38 संकल्पपत्तनतनोर्न तदस्ति किंचिद्यद्यन्न संभवति तच्च चिदात्मनोऽस्मात् । नान्यत्प्रकम्पयितुराद्यपरस्वरूपाद्ब्रह्मैव तेन सकलं जगदङ्ग विद्धि ॥ ३८ ॥
saṃkalpapattana tanor na tadasti kiṃcid yad yan na saṃbhavati tac ca cidātmano'smāt | nānyat prakampayiturādyaparasvarūpād brahmaiva tena sakalaṃ jagadaṅga viddhi || 38 ||
There is nothing that does not exist in the self-resolution and the self. Whatever does not manifest, that too is from the self. There is nothing else that can disturb the primordial and ultimate form of Brahman. Therefore, know that the entire world is Brahman.
संकल्प और स्वयं में कुछ भी नहीं है जो अस्तित्व में नहीं है। जो भी नहीं होता है, वह भी स्वयं से है। ब्रह्म के प्राथमिक और अंतिम रूप को विचलित करने वाला कुछ भी नहीं है। इसलिए, समूचा संसार ब्रह्म है, यह जानो।
← Chapter 208 ← अध्याय 208 Book 7 प्रकरण 7
All 216 chapters of Book 7 प्रकरण 7 के सभी 216 अध्याय
Chapter 210 → अध्याय 210 → Book 7 प्रकरण 7
‹ Ch 208 अ. 208
≡ Chapters अध्याय
Aa Text पाठ
› Next अगला